Artikelenreeks om eigen meesterschap te ontwikkelen in Verbindende Communicatie
Auteur Anja Nekeman – VINE Instituut voor Verbindende Communicatie | leestijd 5 minuten
In een recent krantenartikel in TROUW over een veilige werkvloer bleef één uitspraak bij mij hangen:
“Hoe meer we over veiligheid op de werkvloer praten, hoe onveiliger het wordt.”
Een prikkelende uitspraak. Want natuurlijk is aandacht voor sociale en psychologische veiligheid belangrijk. Hierover heb ik in een eerder artikel geschreven. Het is belangrijk dat mensen vragen durven stellen, fouten bespreekbaar maken, afwijkende ideeën inbrengen en hun grenzen aangeven. Tegelijkertijd kan het streven naar veiligheid doorslaan in overmatige voorzichtigheid.
We willen niemand kwetsen. We zijn bang dat een collega defensief reageert, dat de samenwerking onder druk komt te staan of dat onze openheid gevolgen heeft voor onze positie. Dus we wachten, we verzachten onze boodschap, draaien om de hete brij heen of bespreken onze irritatie met anderen en het directe gesprek blijft uit omwille van de harmonie.
In sommige organisaties lijkt veiligheid bijna te betekenen dat gesprekken prettig, harmonieus, nice en conflictvrij moeten blijven. Maar een veilige werkcultuur is niet een cultuur zonder spanning of verschil van mening of waar niemand ooit van streek raakt.
Veiligheid betekent dat die spanning er mág zijn en dat we ermee om kunnen gaan. Dit is zowel voor de boodschap te geven als hoe we de boodschap ontvangen.
Teams met open communicatie en eerlijke feedback werken efficiënter en hebben minder last van burn-outs, blijkt uit onderzoek. Juist wanneer belangrijke onderwerpen onbesproken blijven, ontstaat er onduidelijkheid en onzekerheid. Mensen voelen dat er iets speelt, maar weten niet precies wat. Er wordt voorzichtiger gecommuniceerd en vaker over elkaar dan met elkaar gesproken. Wat bedoeld was om de veiligheid te beschermen, kan zo juist bijdragen aan wantrouwen en verwijdering.
Een lerende organisatie heeft daarom niet alleen veiligheid nodig, maar ook moed, helderheid en het vermogen om ongemak samen te kunnen verdragen. Dit raakt ook aan omgaan met macht en hiërarchie in persoonlijk leiderschap.
In mijn boek onderzoek ik waarom feedback zo vaak weerstand oproept. Vaak begint feedback bij iets wat we aan de ander willen veranderen. De ander voelt het onderliggende oordeel en reageert met verdediging of neemt afstand. In het boek laat ik zien hoe het anders kan: van iemand aanspreken naar samen bespreken wat er speelt. Zo ontstaat ruimte voor helderheid, wederzijds begrip, verbinding en werkbare afspraken.
Zinnen als:
“Je bent niet betrokken.”
“Je communiceert onduidelijk.”
“Je neemt onvoldoende verantwoordelijkheid.”
Klinken misschien als observaties, maar zijn interpretaties. Ze vertellen vooral hoe wij naar de ander kijken. De kans is groot dat als we dit willen bespreken de ander hierin het oordeel hoort en zich gaat verdedigen, terugtrekken, uitleggen of vingertjes wijzen.
Het gesprek gaat dan niet langer over wat er tussen ons gebeurt, maar over de schuldvraag of wie er gelijk heeft.
"Zodra we aan onze waarneming een oordeel toevoegen, zal de ander al snel kritiek horen."
Als je een beweging van 1% naar links of naar rechts maakt, start je niet met je interpretatie of oordeel, maar met wat je concreet hebt waargenomen. Je observatie.
- Wat gebeurde er precies?
- Wat is de impact daarvan op mij of op onze samenwerking?
- Wat raakt mij daarin?
- Wat heb ik nodig?
- En wat zou ik concreet willen vragen?
Een voorbeeld
In plaats van: “Je bent de laatste tijd niet meer betrokken,”
Zou je kunnen zeggen:
“Tijdens de afgelopen drie overleggen heb ik in mijn mail geen reactie van je gezien op de voorstellen. Ik twijfel over jouw standpunt en zou graag duidelijkheid willen hoe jij erin staat. Is het werkbaar dat je me je reactie mailt voor morgen 16 uur?”
Dit is meer dan een communicatietechniek. Het is een andere vertrekpositie voor hetgeen je wil bespreken. Dit zal ook een ander effect geven.
In plaats van starten vanuit een interpretatie of proberen de ander te corrigeren, maak je helder wat er voor jou speelt en nodig je de ander uit om zijn of haar perspectief te delen. Dit is een kleine eerste stap. Het bespreekbaar maken wordt zo geen eenzijdige overdracht, maar een gezamenlijk onderzoek naar wat er speelt, nodig is en anders kan.
Psychologische veiligheid biedt ruimte aan gesprekken die kunnen schuren en is er weerstand ontstaan tegen woorden als feedback en aanspreken, omdat die al snel belerend of betuttelend kunnen overkomen en mensen het ervaren als kritiek.
In een ‘gezonde’ bespreekcultuur staan de intentie, het waarom en hoe we spreken centraal. Binnen Verbindende Communicatie gebruiken we daarvoor het hulpmiddel W.A.I.T.: Why Am I Talking? Klinkt simpel en is niet gemakkelijk, dit vraagt om te vertragen. Dus, voordat ik mijn mond opendoe vraag ik mezelf af: waarom wil ik dit zeggen en wat hoop ik ermee te bereiken en hoe zeg ik het?
Wie zich wil uitspreken, maakt tijd en ruimte voor een open gesprek. Wat speelt er? Wat is voor jou en voor mij belangrijk in onze samenwerking? Wat hebben we nodig en hoe kunnen we dit werkbaar maken? Zo wordt de kern van de boodschap helder, groeit het wederzijdse begrip en blijft de verbinding behouden.
Veiligheid op de werkvloer ontstaat wanneer mensen leren zélf een veilige basis te zijn. Waarbij ze helder kunnen communiceren, verbindend kunnen omgaan met verschillen, verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen gedrag en open en nieuwsgierig blijven naar wat er bij de ander speelt ondanks dat we het niet met elkaar eens hoeven zijn. Dit vraagt om vertrouwen dat eerlijkheid, ongemak en verschillen kunnen leiden tot gedragen, werkbare resultaten.
Een belangrijke verschuiving ligt in het open luisteren en begrijpen van de boodschap van de ander en leren uitspreken waar het ons om gaat vrij van beschuldiging en kritiek.
Dit thema vormt een van de rode draden in mijn boek Elkaar aanspreken en feedback: hoe kan het anders? Een boek voor iedereen die wil bijdragen aan een werkcultuur waarin we het echte gesprek voeren en samen blijven leren.
Wil je het echte gesprek leren voeren?
Ontdek hoe je open leert luisteren, jezelf helder uitspreekt en ook bij spanning in verbinding blijft. Bekijk ons trainingsaanbod.
Keywords: Veiligheid op de werkvloer, Geweldloze Communicatie, Feedback, Aanspreken naar bespreken, empathie, teamontwikkeling, organisatiecultuur, verbinding.
Deel dit artikel: