Artikelenreeks: Verbind je eerst met de mens, vóór je het probleem aanpakt
Auteur Anja Nekeman – VINE Instituut voor Verbindende Communicatie
Bron: psycholoog R. IJntema
Verbind eerst met de mens, vóór je het probleem aanpakt, ook als de spanning oploopt.
Participatie-overleggen tussen gemeente en burgers verlopen niet altijd soepel. Als belangen groot zijn en emoties oplopen, kan de sfeer kantelen. Wat doe je als frustratie doorslaat in verwijten, intimidatie of zelfs agressie? Hoe houd je dan het gesprek gaande, zonder jezelf te verliezen? En hoe breng je de sfeer weer terug naar samenwerking?
Dat waren precies de vragen waarmee facilitators van Haskoning aan de slag gingen in onze training “Omgaan met agressie en intimidatie in participatieprocessen“, gebaseerd op de principes van Verbindende Communicatie. Professionals die het gesprek begeleiden waar de spanning voelbaar is en die zoeken naar manieren om ook dán ruimte te houden voor dialoog.
In vijf praktische en verdiepende training sessies onderzochten we samen:
- Wat agressie eigenlijk is, en waar het vandaan komt
- Hoe je signalen kunt herkennen vóórdat het escaleert
- Wat je zelf kunt doen om agressie te voorkomen
- Hoe je stevig én in contact kunt blijven als het spannend wordt
- En hoe je achteraf goed voor jezelf kunt zorgen met wat er is gebeurd
Waar het uiteindelijk om draait: veerkracht en weerbaarheid.
Twee begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden, maar wezenlijk verschillend zijn. Veerkracht is geen spier die je in een crisissituatie eventjes traint. Je fundament voor veerkracht leg je meestal vóórdat het tegenzit. Dit gaat over hoe je terugveert, leert, herstelt en misschien zelfs sterker uit een situatie komt.
Weerbaarheid gaat over overeind blijven in het moment zelf, kunnen incasseren. Net iets anders dan veerkracht.
De reacties na afloop waren enthousiast en hartverwarmend. De training werd ervaren als actief, verdiepend en verrassend relevant. Deelnemers waren blij met de combinatie van maatwerk, toepasbare vaardigheden afgestemd op de realiteit van hun werk en de afwisseling tussen vaardigheden oefenen en ruimte voor reflectie. Belangrijk om jezelf als professional sterker te voelen in lastige situaties. Er was een gedeelde wens om dit structureel in te bedden in de organisatie, en om jaarlijks te blijven oefenen en verdiepen. Heel veel dank, Ilse Kuiper en Haskoning, voor het vertrouwen in ons als VINE-trainers en in waar we als VINE aan willen bijdragen.
In dit artikel neem ik je mee in het verschil tussen VEERKRACHT en WEERBAARHEID, het verschil en waarom dat ertoe doet. Bovendien lees je 5 praktische tips om je eigen veerkracht te versterken voor jezelf én in je contact met anderen.
Mentale voorbereiding voor mogelijk moeilijke situaties krijgt vaak weinig aandacht in organisaties. Terwijl we zien dat mensen behoefte hebben aan veerkracht én willen weten hoe ze dit kunnen opbouwen.
Veerkracht is geen spier die je alleen traint op het moment dat het tegenzit. Het fundament voor veerkracht leg je meestal in de periode ervoor, in hoe je met jezelf en anderen omgaat in dagelijkse kleine keuzes en gesprekken. Er is een belangrijk verschil tussen veerkracht en weerbaarheid die ik graag wil toelichten.
Weerbaarheid gaat over overeind blijven in het moment zelf, kunnen incasseren. Net iets anders dan veerkracht. Het is een dynamisch proces van aanpassing aan stressvolle situaties.
Veerkracht gaat een laagje dieper; je vermogen om te herstellen, betekenis te geven aan tegenslag en jezelf weer in beweging te brengen. Het betekent ook dat je mag struikelen, opstaan en leren omgaan met wat er gebeurt.
Het verschil is belangrijk, omdat als je denkt dat je áltijd maar sterk en weerbaar moet zijn, elke emotionele hobbel voelt als falen. Maar veerkracht betekent ook: struikelen, ademen, leren, weer opstaan. Dit besef kan helpen om met meer mildheid en empathie naar jezelf te kijken.
“Draag Verbindende Communicatie als een mantel en ze zal ieder hoekje van je leven voeden .”
Verbindende Communicatie helpt om milder te zijn naar jezelf én naar anderen. In spannende tijden grijpen we vaak naar controle. Het nieuws obsessief volgen, gesprekken vermijden, nog harder werken… dit kan schijnveiligheid zijn.
Maar échte veiligheid zit niet in het hebben van het perfecte draaiboek. Het zit in hoe je met jezelf en anderen omgaat als het even niet loopt zoals je hoopt. Door stil te staan bij wat er in je leeft, je gevoelens en behoeften, geef je ruimte aan wat moeilijk is zónder overweldigd te worden. En door jezelf eerlijk uit te spreken en met aandacht te luisteren naar een ander, bouw je aan de sociale steun die essentieel is bij stress of crisis.
- Scenario’s doordenken. Stel jezelf de vraag: Wat doe ik als iemand dit of dat zegt? Hoe wil ik dan reageren? En ook: Welke hulpbronnen heb ik? Op wie kan ik terugvallen?
- Oefen met dagelijkse kleine stressmomenten. Je staat in de file. Word je boos en ga je vloeken of zet je fijne muziek op en maak je contact met wat je op dat moment voelt wat echt belangrijk voor je is en wat zou je willen?
- Oefen met dankbaarheid. Kun je ‘negatieve’ gevoelens omzetten door gewoon te aanvaarden dat ze er zijn.Voel wat er echt speelt en ontdek welke behoeften hierdoor geraakt worden. Dit bewustzijn helpt je om los te laten en met meer rust verder te gaan.
- Oefen met bijtanken: Stel je voor dat je in een stressmoment zit, bijvoorbeeld in een file. Maak dan contact met jezelf en vraag:
Wat voel ik nu? Is het spanning, frustratie? Welke onvervulde behoeften liggen hieraan ten grondslag? Misschien wil je bijvoorbeeld graag vertrouwen in gemaakte afspraken of voorspelbaarheid in het verkeer.
Verschuif vervolgens je aandacht naar een situatie waarin deze behoeften wél vervuld werden. Voel hoe het is om die rust en zekerheid te ervaren. Verandert er iets in hoe je je nu voelt?
Dit soort reflecties kunnen rust geven en helpen je om bewuster te reageren, in plaats van automatisch te schieten in verdediging, controle of paniek. Het is zelfzorg in actie.
Stressgevoeligheid wordt deels bepaald door je genen, je omgeving en je levensverhaal. Als je vaker tegenslag hebt gekend, weet je misschien al hoe belangrijk steun en betekenis is. Verbindende Communicatie helpt bij stressgevoeligheid door ruimte te creëren voor zelfempathie en verbinding met jezelf, waardoor je spanning sneller herkend en kunt reguleren.
We spreken dan ook vaak over de kracht van empathie, voor jezelf en anderen. Luisteren met een ‘open mind’ zonder oordeel. Jezelf toestemming geven om te voelen wat je voelt. Herkennen welke behoeften voor jou belangrijk zijn, en welke actie je kunt kiezen om hieraan bij te dragen.
Veerkracht gaat niet alleen over jezelf. Omstandigheden, eerdere ervaringen én sociale steun spelen allemaal mee. Je groeit in interactie met anderen. Het helpt om te ontdekken wat jouw leven betekenisvol maakt en wie jouw hoop en energie aanwakkeren.
En misschien wel het allerbelangrijkste: Door open te zijn over wat je raakt of dwarszit, ontstaan vaak verrassende inzichten en steun die je zelf niet had voorzien.
Je ontdekt pas wat veerkracht is als het onverwachte gebeurt. Je kunt bijna niet ‘oefenen’, omdat bij dreiging en nood je pas voelt wat je aankan en waarop je echt kunt terugvallen. Het gevoel van veiligheid zit vaak in kleine, onverwachte dingen: goed contact met je collega’s of juist leren accepteren dat niet alles oplosbaar is.
- Investeer in je relaties. Zoek verbinding. Wie kan je steunen? Bij wie kun je terecht? Collega’s, vrienden… Sterke sociale verbanden versterken je veerkracht.
- Aanvaard wat je niet kunt controleren en ontspan. Geef jezelf toestemming om het ‘niet te weten’ en los te laten. Niet alles is maakbaar of te overzien.
- Zie kleine weerstanden en tegenwerkingen als leermomenten. Elke ‘nee’, elke teleurstelling, is een kans om te oefenen met contact maken met jezelf en eventueel te luisteren naar anderen.
- Gebruik stressmomenten als oefenterrein. Hoe reageer je als iets je raakt? Wat helpt je om te herstellen?
- Praat over tegenslag en herstel. Deel wat je dwarszit en leert, luister naar anderen, en ontdek dat veerkracht groeit in verbinding.
Veerkracht en weerbaarheid zijn geen vaste eigenschappen, maar vaardigheden die je kunt ontwikkelen. De vaardigheden van Verbindende Communicatie bieden hiervoor een stevig fundament om in stressvolle situaties te blijven staan in verbinding, gesprekken open te houden en je weerbaarheid te vergroten in het moment.
Persoonlijk leiderschap
Juist door eerst bewust stil te staan bij hoe je zelf reageert in uitdagende situaties, in contact met anderen en in hoe je voor jezelf zorgt en omgaat met je eigen sfeer van invloed.
Wat hierbij helpt is: oefenen, delen, luisteren en reflecteren. Jezelf blijven ontwikkelen. Niet om alles perfect te doen, maar om steeds een beetje meer thuis te raken in het spanningsveld van emoties, belangen en menselijke communicatie.
Deze training heeft hier een waardevolle bijdrage aan geleverd. Een uitnodiging: om in elk gesprek of situatie, hoe lastig ook, te blijven kiezen voor verbinding. Want hier ontstaat de ruimte, voor rust, helderheid en echte ontmoeting.
Wil je meer leren over hoe Verbindende Communicatie je helpt om met stress, conflict en tegenslag om te gaan?
Stuur me een bericht of bekijk onze trainingen.
Intensive voor Professionals
Keywords: verbindendecommunicatie, veerkracht, weerbaarheid, persoonlijkleiderschap, stresshantering, teamontwikkeling, emotieregulatie, verbinding
Deel dit artikel: